1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
  • Artists members of CAT
  • Traditional dancing
  • Tigrai Traditional
  • People of Raya
  • Thlo
  • Cultural Association of Tigrai
  • The Monastery
  • Great stelae
  • Beautiful face
  • traditional art of Tigray
Artists members of CAT

Artists members of CAT

  on showing program       
Traditional dancing

Traditional dancing

 Awris in Temben
 Tigrai Traditional

Tigrai Traditional

playing Game Karsa
People of Raya

People of Raya

  with beautiful & attractive Culture  
Thlo

Thlo

The Most Traditional Food Of Agame And klte Awulaelo
Cultural Association of Tigrai

Cultural Association of Tigrai

Restored cross from abroad
The Monastery

The Monastery

of Gunda Gundo
Great stelae

Great stelae

of Aksum  
Beautiful face

Beautiful face

of a tigrian little girl
Previous
Next

ኣሪግካ ግዲ

ብታደሰ ሃይለማርያም ( This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. )

“ኣቱም ገዛ ከመዓላትኩም?” በሉ ማዕፆ በሪ እቲ መረባ ፈንተው ኢሉ ስለዝፀንሖም እናደፍኡ እንትኣትው። ሰሚዑ መልሲ ዝሃበ ሰብ ግና ኣይነበረን። “ብጥዕናኦም ድዮም ነዚ ደርፊ ክሳብ ዓንቀሩ ከፊቶም፣ መረበኦም ዘይዓፀው” በሉ ነቲ ማዕፆ እንትዓፅው። ናብቲ በሪ እቲ ገዛ እንትፅግዑ ድምፂ እቲ ኣብ ውሽጢ እተኸፈተ ሙዚቃ ኣዝዩ ዓው ኢሉ ይስማዕ ስለዝነበረ “እንታይ ጉዱ ሰብ ኡይ እንተበለ’ኳ ክረድኡ ዘይኽእሉ” ኢሎም ተገሪሞም ሒዘምዎ ዝነበረ ሻንጣ ኣብቲ ኣፋፌት ገዲፎም ናብቲ ውሽጢ ገዛ ኣተው። ኣብቲ ውሽጢ ወዲ ወዶም ካብ ልቡ መፂኢዎ ብታሕጓስ ተሰነዩ ምስቲ ዝስማዕ ደርፊ ማዕረ ማዕረ እናእወየ እንትዘልል ረኸብዎ። ክሰምዖም ኢሎም፣ “እሕሕሕሕ . . .” በሉ።

“ጎይታይ መዓስ መፂእኻ?” በሎም ፀለል ስለዝበልዎ እንበር ነቲ እሕሕታኦም እኳ በቲ ድምፂ ሙዚቃ ስለእተዓብለለ ኣይሰምዖን። ኣብኡ “ጎይታይ” ስለዝብሎም ካብኡ ተቐቢሉ መፀውዒኦም ገይርዎ እዩ። “ጎይታይ፥ ስምዓዮ እንዶ እዚ ደርፊ። ሓዱሽ’ኮ እዩ ሰሚዕኻዮ ኣይትፈልጥን። ነዓ ድማ ምሳይ ሳዕስዕ። ሰብ የለን ዝርእየና” በሎም፣ ኣበይ ከምዝነበሩን መዓስ ከምዝመፁን እንተይሓተተ። ስሩዕ ሰላምታ እውን ከም ወትሩ ዝገብሮ እንተይሃበ።

ኣቦይ ሰዓረ በቲ ዘይምጥዕዓም ዝርእይዎ ዘለው ዝላ ወዲ ወዶምን ዝሰምዕዎ ዘለው መልእኽቲ እቲ ደርፍን ተገሪሞም ኣብ ዘለውዎ ፈዚዞም ከምሓወልቲ ደው በሉ። “ብርሃነይ እንታዳነይ ዕብዳኑ? ዳሕናኻ?” በልዎ ዝበልዎ ከምዝጠፍኦም። ንወዲ ወዶም ሕልፊ እተውሃቦ ኣቤል ዝብል ስም “ብርሃነይ” ኢሎም ክፅውዕዎ እዮም ዝፈትዉ። ሓረግ ትውልዶም ከምብርሃን ደሚቑን ከምድምፂ ኣጋዊሑን ይቕፅል ብምህላው ስለዘሐጉሶም።

ኣቤል ምስቲ ዝስምዖ ዘሎ ደርፊ ሓቢሩ ብዘለዎ ሓይሊ ተጠቒሙ ዓው ኢሉ “ኣየየይ . . .” እናበለ ኢዶም ሒዙ ከምሓውሲ ምጉታት እናበለ “ንዓ እንዶ ምሳይ ሳዕስዕ በሎም ደጊሙ ዘይሰምዕዎ ስለዝመሰሎ።

“ከመይ ኢለ ክልሀ ብርሃነይ። ወቓሕ’ኳ ዘይብል። ዝባንካ’ኳ ዘይሞቐካ። እቲ ደርፊ’ኮ ኣየየይ . . . ዝብል ኣውያት እዩ። ቃንዛ። እንዳእወኻን እንዳተቐንዘኻን ትልሂት ከ ኣሎ ድዩ? ኣውያት ዘርሕቕ የምፅኣልና እዩ’ኮ ዝበሃል ዝወደይ። ንየ ድኣ በሎ። ኣይ ባህልናን። ኣይ ልምድናን። ግደፍ ድኣ።” በልዎ።

“ጎይታይ ትብሎ ዘለኻ ሕደግ እንዶ ንዓ ምሳይ ሳዕሳዕ ሓዱሽ ሙዚቃ’ኮ እዩ። ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝወፀ። ኩሉ ሰብ ዝፈተዎን ፈቖድኡ እስክትሽም ክብለሉ ዝወዓልን’ኮ እዩ።” በሎም።

“ዝወደይ እቲ ምስቲ ደርፊ ሓቢርካ እትብሎ ዘለኻ ሓሳብ ዘላሂ ኣይኮነን። ሓዘን እናገለፅካ ምልሃይ ዓገብ’ዩ ዘብል። ኣይ ንቡርን። ኣይ ናይ ኣያታትናን። ኣይ ያታናን። ሰብ እንትሓዝን ይቑዝም የስቆንቁን እፈልጥእንበር ኣብ ዕድመይ እንትልሀ ኣይርኣኹን ኣይሰማዕኹን እውን። እይኣይ ዝወደይ ግደፍ ድኣ ከላሂ ዝኽእል መልእኽትን ሓሳብን ዘለዎ ደርፊ ኣምፅእ። ካሊእ ቀይር። እንተ በዚ እትሰምዖን እትብሎን ዘለኻ ደርፊ ትካዘ እዩ ዘምፅእ። ቁዛመ።”

“ጎይታይ እዚኣ ሓዳሽ ደርፊ እያ ኢለካ’ኮ። ነዚ ኢኻ ድማ ዘይኣስተማቐርካያ። ክትጥዕም መሲሉካ። እቲ ከበሮ እንዶ ስምዓዮ ሂም ሂር እንትብል ምሕያሉ። እንተይፈተኻ እስትክሽም ክትብል እዩ ዝዕድመካ። ኣብዚ ገዛ በይነይ ፀኒሐሲ ምሳይ ዝስዕስዕ ኣይረኸብኩን ነይረ። ካብ መፃእኻ ግና ሓቢረካ’የ እስክትሽም ክብል። እንኳዕ’ማ መፃኻለይ። ርኣየኒ እንትስዕስዕ ይኽእል ዶ?” ኢሉ በይኑ ከምዝዛረብ ዘሎ ብዘይምቁራፅ ዝደልዮ ዘበለ ኩሉ ገለፀ።

“ኣይፋልካን ዝወደይ በዚ እትሰምዖን እትብሎን ዘለኻ ደርፊ ብፍፁም ኣይልሀን። ኣይሕጎስን እውን። ንክትልሀ ከበሮ ኣድላዪ’ኳ እንተኾነ እቲ ምስከበሮ ዝግበርን ዝብሃልን ድማ ካላሂ ዝኽእል ወነኻ ዘለዓዕል ክኸውን ኣለዎ። ብምዃኑ ብርሃነይ ብስም ከበሮ ትሪም ትብል ኣላ ኢልካ ክትልሀ የብልካን። ንዓ’ማ ከፍ በል። ቀዲምካ እቲ ደራፊ እንታይ ከምዝብል ዘሎ ብእርይ ቁፅር ኩለን ሓሳባቱ ብምሉእ ቀልቢ ኣድምፀን። ኣስተማቕረን እውን።” ኢሎም ብኢዱ ሒዞም ኣብ ጎኖም ከፍ ኣበልዎ።

“እቲ ቀደም ቀደም ኣነ መንእሰይ እንተለኹ ዘይከምሎሚ ኣሪገ እትርእየኒ ምስመሓዙተይ ኮይነ እንትንልሀ ብኸምዚ እትሰምዖ ዘለኻ ዝበለ መልእኽቲ ዘለዎ ደርፊ ኣይነበረን። ከምዚ ዝበለ ሓሳብ ዘለዎ ደርፊ ንበይንትና እንትንከውን፣ እንትኸፍአና፣ እንትንሓስብ . . . ኢና እንቑዝመሉ። ነስቆንቁነሉ። ንትክዘሉ። ንሳገለሉ። ብርሃነይ ትሰምዐኒ ዶ ኣለኻ?” ብምባል ስሕብ ኣቢሎም ናብ ሕቑፎም ኣእተውዎ።

“ጎይታይ ድማ ሱቕ ኢልካ ኢኻ። ኣሪግካ ግዲ ካብዚ ዝበለፀ እሞ ድማ ሓዱሽን ኩሉ ሰብ ዝፈትዎን ዝመርፆን እዋናዊ ደርፊ ንላዕሊ ድኣ ከመይ ዝበለ ኢኻ ደሊኻ?”

“ሕደግ ዝወደይ ኣይፋልካን፣ ኣብ ባህላዊ መግለፅታት ትግራይን ትግራዋይን ብፍላይ ምስኩነታት መንነትና ብዝተመልከተ ዛዕባ ገና’የ ፈፂመ ኣይኣረግኩን። ኣይኣርግን እውን። ሰብ ንመንነቱ ኣይኣርግን። ቀደም ኣነ ኣቦኻ ከመይ ዝበልኩ ደራፊ ነይረ መሲሉካ። ‘ሎሚ ኾነ ሓምለ ኾነ’ ከምዝበልዎ ናይ ሕዚ ኣይትርአ። መርዓ እንትህሉ፣ ክርስትና እንትህሉ ኮታስ ከከምኩነታቱ ታሕጓስ ዝዓሰሎ ድባብ እንትፍጠር ካብቶም ኣለው ዝብሃሉ መውፃእቲ ደርፊ ሓደ’የ ነይረ። ኩሉ ተልሃዪ ኣነ እንተሃልየ ‘ደርፊ ሃበና’ እናበለ እዩ ናባይ ገፁ ዘቋምት ነይሩ። ኣብየት ዝነበርካ ስኒት። ከመይ መህረፊ ነይሩ መሲሉካ፤ ውን’ኳ ኣበልካኒ። በቲ ዝህቦም ደርፊ ብዝተፈጥረ ታሕጓስ ነቲ ደርፊ እናተቐባበልና እንትንደርፎ፣ ከበሮ እንትውቃዕ፣ ህግም ግርድም እንትብል፣ ብፍላይእቶም ወቓዕቲ ከበሮ ዝሳነዩ እንትኾኑ፣ ኩሉ ሰብ ካብ ምቕማጡ ይልዓል። ይልሀ። ደኺመ ዝብሃል ነገር ኣይፍለጥን ነይሩ። ለሽ ንብል ነይርና። ኣብቲ ኩነታት ድማ ዳስ ይፀበና ነይሩ ዝወደይ። እዚኣ ኣቦኻ ኣይነገረካን ድዩ?”

“ኣበይ ምሳይ ምስወዓለ እዩ ዝነግረኒ። ‘ስራሕ’ባ ምብፃሕ’ባ’ እንዳበለ እንድዩ ለይቲ ወፂኡ ፀላም ዝኣቱ። ኣብታ ዝረኸብክዎ ሰዓት ድማ ዝተቖፃፀረኒ መሲልዎ ‘እንታይ ገበርካ ኣበይ ነበርካ’ ጥራሕእንድዩ ዝፈልጥ። ካሊእ ፀወታ’ኳ ዘይፈልጥ። ምሉቕ ዘይብሎ። ኣነ ዝፈልጦ ነገራት’ኳ ዝፈልጦም ኣይመስለንን። ንስኻ ድማ ከምዘይትፈልጥ ንዓይ ትሓተኒ። ከተለፋልፈኒ ሓሲብካ ድዩ? ሕዚ’ኳ ንስኻ ሳላ ዝመፃእኻ’የ ሰብ ረኺበ ንነዊሕ እዋን ንበይነይ ሒዘዮ ዝነበርኩ ሓሳብ ዝዛረብ ዘለኹ እንበር ኣይ ምስቴሌቪዝን እንድየ ክዛረብ ዝውዕል። ኣብ ቴሌቪዥን ከመይ ዝበሉ ፊልምታት ይርኣዩ ይመስለካ። ሰብ ምሳይ ዘየለ ኣየብሉኻን። ብፍላይ ገለ ገሊኦም ተኸታተልቲ ስለዝኾኑ ሓንሳእ እንተጀሚርካዮም መዓልቲ መዓልቲ እንታይ ክኸውን ይኽእል ኢልካ ብሃንቀውታ ክትፅበዮም እዮም ዝገብሩኻ። ግና’ባ ጎይታይ እዛ ሕዚ ዝሰማዕኻያ ደርፊ ንምንታይ ኣይተላህን ኢልካኒ?” ኢሉ ናብታ ናይ መጀመርታ ዛዕባኦም ክምለሱ ኣዘኻኸሮም።

“ብርሃነይ ፅን ኢልና ምእንቲ እቲ ደራፊ ዝብሎ ዘሎ ክንሰምዕ ድምፃ’ማ ቅሩብ ቅንስ ኣብለላ። ዝወደይ ሕዚ ስምዓዮ’ማ ኣይግዲ ‘ኣየየይ . . .’ እንድዩ ዝብል ዘሎ። ኣነ ኣብ ምሉእ ዕድመይ ዝፈልጥን ክብሃል ዝሰምዕን ኣየይ እንዳበልካ ታሕጓስ ዘየለ ምዃኑ እዩ። ኣየይ እንዳበልካ ብኽያት እንበር። ንብዓት። ኣየይ እንትብሃል ይሕዘን። ሰብ ዘበለ ፈታዊ ይኹን ፀላኢ ይኸበካ እሞ ‘ይኾኖ ግደፍ፣ ይኣክል ምዓጎ፣ ክኣሎ ፀዋር ኩን’ ይብለካ። ብምዃኑ ዝወደይ ኣየይ ብምባል ይጉሀ እንበር ኣይልሀን። በዚ ምኽንያት እየ እንብኣር ዘይፈተኽዋ” ኢሎም ርእሱ ብምድራዝ ኣብኡ ብዛዕባ ደርፍታት ትግርኛ እንታይ እንታይ ከምዝዛረብ ዝሰምዖም ሓሳባት ክነግሮም ክሓተዎ ጀመሩ።

እቲ ዘዘንተወሎም ኩሉ ሰሚዖም “ኣየ ደቂ ሎሚ ባህልኹምን ልምዲ ወለድኹምን ዝዘምት በዚሑ ኣሎ። በዚ በለ በቲ ኣነ ዝነግረካ ምኽሪ እንተድሚፅካኒ ክንስማዕማዕ ኢና። ምንጥል ምንጥል እንተቢልካኒ ግና ኣይክንረዳዳእን” ክብሉ ኣቦኣዊ ምኽሮም ለገስሉ። ኣቤል እውን “እህ፣ እህ . . .” ካብ ምባል ካሊእ ወግዒ ኣይሓወሰን። ወግዒ ኣቦሓጉኡ ግዲ ጥዒምዎ ፅን ኢሉ ኣዳመፆም።

Litrcher